Endometrioza to już od lat znany temat w środowisku lekarzy i pacjentek, a dzięki takim wydarzeniom jak Tydzień Świadomości Endometriozy możemy jeszcze bliżej przyjrzeć się tej chorobie. Z tej okazji przedstawiamy ciekawe fakty o endometriozie - o czym rzadko się mówi?
Endometrioza i menopauza
Wejście w okres menopauzy nie jest niestety jednoznaczne z zakończeniem odczuwania objawów endometriozy. Owszem, u większości pacjentek choroba „wycisza się”, ale 2-5% kobiet w okresie menopauzalnym doświadcza utrzymywania się bądź nawrotu dolegliwości. Związane jest to z hormonowydzielniczą funkcją tkanki tłuszczowej, która może „podtrzymywać” aktywność komórek endometrialnych, oraz ze zmianami, które już dokonały się w przebiegu wieloletniej choroby – zrosty, zmiany w budowie, unaczynieniu i unerwieniu tkanek. W takich przypadkach, u kobiet w okresie menopauzalnym leczenie operacyjne najczęściej proponowane jest dość szybko z uwagi na zakończony etap płodności, ale też większe ryzyko chorób onkologicznych w tym wieku. Co ciekawe, endometrioza często jest rozpoznana u kobiet w okresie menopauzy „przy okazji” wykonywania operacji z powodu innych wskazań.
Warto mieć na uwadze, że kobiety chorujące na endometriozę wchodzące w menopauzę mają większe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych co związane jest z przewlekłym stanem zapalnym i stresem oksydacyjnym. Dobrze dobrana terapia hormonalna w tym czasie jest ważnym elementem leczenia a właściwe odżywianie i regularna aktywność fizyczna (szczególnie wdrożenie treningu siłowego) pomaga w podtrzymaniu lepszego samopoczucia i zmniejszeniu rozwoju chorób przewlekłych u kobiet w okresie menopauzalnym.
Endometrioza i niewydolność żylna miednicy
O niewydolności żylnej miednicy mówimy w sytuacji, gdy krew żylna nie przepływa w prawidłowy sposób, cofa się poszerzając i uszkadzając naczynia żylne, co w efekcie powoduje stan zapalny. Obie choroby mają wiele wspólnego: dolegliwości w dużej mierze dotyczą tych samych obszarów - układu moczowego, rozrodczego i pokarmowego oraz mówiąc bardzo ogólnie – przyczyniają się do przewlekłego bólu tych obszarów. Ponadto, zarówno endometrioza jak i niewydolność żylna występuje w dużej grupie kobiet, nierzadko współistniejąc ze sobą. Z tego względu rozpoznanie źródła dolegliwości u pacjentek z bólem miednicy mniejszej często stanowi duże wyzwanie dla lekarza. Istnieją jednak pewne charakterystyczne cechy - dla niewydolności żylnej jest to nasilanie się dolegliwości po stosunku seksualnym, po wysiłku fizycznym, długim staniu i pod koniec dnia, natomiast dolegliwości związane z endometriozą zazwyczaj silnie korelują z cyklem miesiączkowym (miesiączka, owulacja). Dokładny wywiad i badanie USG wykonane przez specjalistę w dużej mierze może określić źródło dolegliwości pacjentki i usprawnić proces leczenia.
Fizjoterapia również ma wiele do zaproponowania w przypadku występowania obu chorób - wspomaga leczenie zachowawcze i może znacznie poprawić jakość życia pacjentek. Dobór metod fizjoterapeutycznych i rodzaju ćwiczeń może się jednak różnić w zależności od przyczyny dolegliwości bólowych pacjentki.
Endometrioza i prehabilitacja
Prehabilitacja to przygotowanie pacjentki do zabiegu operacyjnego z zakresu m.in. fizjoterapii, dietetyki, psychologii w celu zapewnienia jak najlepszych warunków do regeneracji pooperacyjnej. W przypadku endometriozy, gdzie pacjentka często doświadcza przewlekłego bólu i zmęczenia, współistniejących problemów jelitowych, prehabilitacja stanowi szczególnie ważny element procesu leczenia.
Fizjoterapia
Jednym z ważniejszych celów fizjoterapii przed operacją jest poprawa jakości wzorca oddechowego u pacjentki, ponieważ efektywny oddech dotlenia, relaksuje, usprawnia krążenie krwi i limfy i mobilność narządów wewnętrznych. Równie istotne są ćwiczenia poprawiające ruchomość bioder, kręgosłupa i klatki piersiowej, oraz ćwiczenia ogólnorozwojowe podtrzymujące wydolność organizmu. Warto przed operacją nauczyć się właściwych nawyków w czynnościach codziennych, które zminimalizują obciążenie w obszarze brzucha i miednicy (strategie na wstawanie z łóżka, kaszel, wypróżnianie).
Dolegliwości bólowe u pacjentek z endometriozą mają charakter przewlekły, a złożoność mechanizmów odczuwania bólu powoduje, że nasilenie i umiejscowienie zmian endometrialnych nie musi ściśle wiązać się z dolegliwościami odczuwanymi przez pacjentki. Istnieje zatem ryzyko utrzymywania się pewnej części dolegliwości bólowych również po operacji, szczególnie w grupie pacjentek charakteryzujących się zwiększoną wrażliwością (sensytyzacją) centralnego układu nerwowego. W takich przypadkach, fizjoterapeuta w ramach prehabilitacji w znacznym stopniu skupia się na edukacji o bólu, sposobach radzenia sobie z bólem, technikach „wyciszających” centralny układ nerwowy i redukcji lęku u pacjentki.
Dieta
Odpowiednie odżywianie to również podstawa prehabilitacji. Zaleca się, aby 2-3 tyg przed operacją zadbać o dużą ilość pełnowartościowego białka w diecie (30 g w każdym posiłku) i suplementację m.in. kwasami omega 3, Wit d3, Wit c, cynkiem i argininą. Wszystkie te składniki to niezbędne wsparcie dla procesów gojenia się tkanek, układu immunologicznego, budowy hormonów i enzymów.
Wsparcie psychologiczne
Należy rozważyć konsultację psychologiczną ze względu np. na obawy i oczekiwania związane z operacją, a także niejednokrotnie wieloletnie doświadczanie bólu, frustracji czy niezrozumienia przez otoczenie. Warto zadbać o dobry stan psychiczny przed operacją, gdyż on również pełni ważną rolę w procesie regeneracji.
